ادامه جهات بحث در آیه خمس

مجله اینترنتی فهادان

برای گفتگویی آزادتر با دوستانتان
به انجمن ما مراجعه کنید
قالب جدیدی برای وبلاگتان نیاز دارید؟!!
شهرقالب !
دنبال مطالب تفریحی هستید؟!
بخش تفریحی!
آگهی محصولات

درج آگهی فروش کلیه


فهادان نیوز


فهادان عربیک


فهادان انگلیش


داستان و حکایت


قصه های کافی


پزشکی و سلامت


راهنمای حل جدول


جعبه جادوی تبلیغات

کانال رسمی سایت مجله اینترنتی فهادان



موضوع: ادامه جهات بحث در آیه خمس

در جلسه گذشته جهات متعددی ذیل آیه شریفه خمس در سوره انفال از سوی آیت الله میلانی ره مطرح گردید که امروزه به تکمیل آن جهات و ارائه باقیمانده آن جهات و نظرات دیگران ذیل این جهات میپردازیم:
جهت چهارم: معنای لام در این آیه شریفه
در جلسه گذشته گفته شد که لام در سه دسته از مصارف خمس وارد شده است:
 ﴿لله
﴿و للرسول و لذیالقربی
و در سه دسته بعدی خبری از آن نیست:
﴿ و الیتامی و المساکین و ابن السبیل.
به قول مرحوم میلانی ممکنست از ضمیمه لام استفاده کنیم که دو تای اول-یعنی خدا و رسول خدا- به صورت مستقل، هریک از خمس سهمی می برند ولی سهم خمس چهار دسته اخیر، اشتراکیست. به عبارت دیگر وبرای توضیح نظیری ذکر میکنیم و آن ولایت است که دو قسم ولایت در شریعت داریم:
1.ولایت اب و جد که هریک به صورت مستقل بر صغیر، ولایت دارند چنانکه اوصیای میت، هریک مستقلا دارای حق تصرف در محدوده وصایت می باشند. همچنین در نواب عام ولی عصر ارواحنا فداه که فرمودند:«انظروا الی رجل منکم قد روی حدیثنا و نظر فی حلالنا و حرامنا فلیرتضوا به حکما» مردی که مجتهد عادل باشد میتواند قاضی در مخاصمات قرار بگیرد. این حق برای هر فقیه جامع الشرائطی به صورت مستقل ثابت می باشد و اگر یکی حکمی براند فقیه دیگر، حق نقض و اعاده قضاوت ندارد.
2. ولایت شرکا بر مال مشترک که به صورت مشاع بوده و توافق طرفین برای استفاده یا تجارت با آن مال، ضرورت دارد.
سوال آنست که کیفیت تعلق حق صاحبان خمس بر خمس از نوع اولیست یا دومی؟ آیا در زمان رسول الله امکان داشت که همه خمس را به ایشان داد و به ذوی القربی و ایتام و مساکین و ابناء سبیل، چیزی نداد یا بر عکس میتوان خمس را به این گروه اخیر داد و سهمی برای رسول خدا ص در نظر نگرفت؟(مبنای اول) یا در مبنای مقابل، باید مساله را بسان زکات دانست که  بنابر برخی مبانی، باید به هشت قسمت تقسیم شود و به همه مستحقان سهمی ولو اندک از زکات داده شود؟ پس در خمس هم باید شش قسمت شود و هریک از گروههای ششگانه از خمس، سهمی مستقل خواهند داشت؟(مبنای دوم)
ایشان میفرمایند لام دلالت بر نسبت اختصاص دارد بدین معنا که تمام خمس حق خداست، تمام خمس حق رسول خداست، تمام خمس حق ذوی القربا و ایتام و مساکین وابنای سبیل می باشد. البته بر این مبنا، بی تردید بین ذوی القربا و ایتام و مساکین و ابن سبیل، نسبت اشتراک برقرارست چه آنکه لام ذوی القربا متعلق به هراین چهار گروه بوده و همه این چهار گروه با واو عطف از نسبتی مشترک و مساوی برخوردار خواهند بود.
ایشان در ادامه میفرمایند آنچه از روایات برمیاید خلاف ظهور اولی کلمه لام در استقلال هریک از صاحبان خمس- که با لام قرین آمده است- میباشد و دلالت دارد که خدا و رسول خدا ص هریک به استقلال فقط سهم یک ششم خود را میبرند و چهار ششم باقیمانده بین چهار گروه ذوی القربا و ایتام و مساکین و ابنای سبیل سادات باید به صورت مشترک تقسیم شود. روایت ذیل را به عنوان شاهد بر این مطلب، میاورند:
«عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ ع قَالَ:...و يقسّم بينهم الخمس على ستة أسهم: سهم للّه، و سهم لرسول اللّه، و سهم لذي القربى، و سهم لليتامى، و سهم للمساكين، و سهم لأبناء السبيل. فسهم اللّه و سهم رسول اللّه لأولي الأمر من بعد رسول اللّه وراثة، و له ثلاثة أسهم سهمان وراثة، و سهم مقسوم له من للّه، و له نصف الخمس كملا، و نصف الخمس الباقي بين أهل بيته»[1](باب1 من ابواب قسمة الخمس، حدیث8)

جهت پنجم:تفاوت بین هیئت ثلاثی مجرد با ثلاثی مزید
نظر استاد میلانی در مقام:
استظهار ابتکاری دیگری که استاد میلانی از این آیه شریفه مطرح میکنند بر اساس  تمایز بین افعال ثلاثی مجرد و ثلاثی مزید می باشد. به نظر ایشان افعال ثلاثی مجرد از دو بخش تشکیل شده است یکی هیئت و دیگری ماده؛ هیئت(فعل ماضی) که معنای حرفی بوده و انتساب ماده را به فاعل، بیان میدارد و از ماده(غنم) هم که چیزی جزاستفاده از مطلق حدث استفاده نمیشود. پس عبارت غنمتم نسبت به ارادی بودن اغتنام یا قهری بودن آن دلالتی ندارد بلکه از اطلاق آن میتوان عدم اعتبار قهری یا ارادی بودن بدست آوردن غنیمت را استفاده کرد و خمس را شامل هرگونه غنیمتی که خواسته-مثل سود در معامله- یا ناخواسته- مثل هبه و ارث اگر در هبه بگوییم قبول شرط نیست- بدست میاید، اثبات نمود. شاهد عدم دخالت اراده در این جنس از افعال، ضمانت در تلف میباشد:«من اتلف مال الغیر فهو له ضامن» در اینجا هیچ فقیهی ادعا ندارد که اتلاف ارادی و عن عمد، موجب ضمان بوده و اتلاف سهوی، معاف از ضمان میباشد بلکه همگان اتفاق دارند که اتلاف-عمدا یا سهوا- موجب ضمان می باشد.[2] جای دیگری که دخالت اراده یا عدم اراده را میتوان در فقه جست در معنای بال(بول کردن) میباشد.در روایات مفروضست که فرد در حال بول کردن باید از استقبال یا استدبار قبله احتراز کند. بعد بحث میشود که این حکم نسبت به زمانی که بول بصورت غیر اختیاری خارج میشود ثابتست یا خیر؟ مثال: آیا بر کسی که استبراء می کند و بصورت غیر اختیاری، بول ازو خارج میشود استقبال قبله حرامست و تغییر جهت از قبله لازم ام لا؟ اینجا باز فقها نظر دارند که بال نسبت به عمد یا سهو، اطلاق داشته و در هر دو صورت باید از استقبال پرهیز کرد. شاید به همین جهت باشد که خمس بر میراث غیر محتسب، لازمست و لو آنکه این میراث بصورت غیر ارادی حاصل آمده است.
استاد میلانی ره البته در مورد افعال ثلاثی مزید قائلند که در برخی از موارد هیئت ثلاثی مزید دلالت بر ارادی بودن ماده فعل دارد.
بر مبنای احتیاط عدم استقبال - و لو در صورت غیر ارادی بودن- حکایتی از یکی از اساطین فقه معروفست که چون حال احتضارش در رسید، پای مبارکش را به طرف قبله دراز می کردند. وی به سختی پای از قبله  برمیگرداند باز اطرافیان سعی در توجه وی به سمت قبله داشتند ولی باز او تلاش در رویگردانی داشت. بعد فهمیدند ایشان به جهت کهولت سن و بی اختیاری خروج ادرار(سلس البول) این احتیاط را به خرج میداده است.
نظر استاد خوئی در مقام:
نکته: استاد خوئی ره میفرمود ظاهر نسبت در هیئت آنست که اگر اسناد به ذوی العقول داده شود ظهور در قصد و اراده دارد و چون به غیر ذوی العقول اسناد داده شود ظهور در عدم دخالت قصد و اراده خواهد داشت.(فلا مجال لبسط الکلام)
جهت ششم:در معنای فاء در آیه شریفه
معنای فاء به نظر اهل ادب از جمله ابن مالک آنست که فاء برای ترتیب متصل بین معطوف و معطوف علیه بکار میرود بر خلاف ثم که معنای ترتیب را با انفصال، افاده میکند. لذا از فاء در آیه شریفه
 ﴿واعلموا انما غنمتم من شیی فان لله خمسه...
میتوان استفاده کرد که بمجرد بدست آوردن غنیمت و بدون تاخیر و انتظار حلول حول باید خمس را در اولین زمان ممکن به اهلش رساند. البته لزوم فوریت ادای خمس از مفاد این آیه بدست میاید و اگر در روایات رخصتی وارد شده باشد فهو المرجع.چنانکه در برخی روایات از امامان معصوم علیهم السلام وارد شده که برای حلال بودن نطفه ها و تغذیه شیعیان، اجازه تاخیر ادای خمس را تا یک سال آنهم بعد از احتساب مئونه کل سال، داده اند.
غُنم در بیان بعض فضلای معاصر
غنیمت در مقابل غرامت و جریمه بکار میرود«من له الغنم فعلیه الغرم» و به هر مالی گویند که بصورت غیر مترقب نصیب آدمی بشود و آدمی علی القاعده منتظر آن نباشد. بر همین اساس بعضی لغویین گفته اند غنیمت در مواردی وضع یا استعمال میشود که مالی بلا بدل و مجانا نصیب آدمی شود. لذا حقوق کارگر در قبال کاری مشخص را، غنیمت نمیگویند ولی اگر کارفرمایی در پایان کار اضافه بر درآمد، چیزی به کارگر بدهد که او انتظارش را نداشته، غنیمت صدق کرده و به قول عوام، وی آن مال رایافته است.
در غوص و کنز و معادن نیز مطلب از همین قبیل میباشد. جستجوگر معدن به تلاشی نامعلوم دست میزند. هزاران جوینده طلا، عمر در این راه صرف کرده ولی اندکی به طلا دست یافته اند. کاوشگران سنگهای قیمتی مثل فیروزه بعد از تلاشی طاقت فرسا، گاهی به رگه ای از فیروزه دست می یابد و گاهی هم ناکام و دست خالی به خانه بازمیگردد. احتمال یافتن گنج از معدن هم که بسیار بسیار کمترست. مثل داستان یافتن گنج مرحوم صدر اصفهانی که به مکه مشرف شده بود. در کنار کعبه باران باریدن گرفت و وی زیر ناودان طلا به امید استجابت دعا از خدا درخواست کرد:«ای خدا به من دنیا بده من خود آخرتم را با دنیایی که تو دادی تامین میکنم.» در راه بازگشت در کنار روستایی، پای اسبش به چاهی بند شد، پایین آمد تا پای اسب را بیرون آورد که مشاهده کرد در زیر پای حیوان، خانه ایست پر از کوزه های اشرفی و طلا!
 بر اساس معنای بالا، اطلاق غنیمت در غنائم جنگی از آنروست که اصل وضع جنگ برای غلبه لشگریان بر لشگر مقابل، میباشد اما اموال و اسبها و زمینهایی که باقی میماند غیر مترقب الحصولست و هدف اصلی جنگ بشمار نمیرود.
در پایان، سر خمس در ارباح مکاسب با معنای فوق از غنیمت یعنی فائده غیر مترقب معلوم میشود زیرا  اگر کاسبی به هدف تامین معیشت، کار کند و در آمد متعارفی داشته باشد که کفاف هزینه روزه مره او را بدهد، سود بدست آمده غنمیت بشمار نمیرود چه آنکه مال مترقبی را تحصیل میکند ولی اگر در همین فرض، درآمد وی از نیازهای روزمره او- که بدان هدف مشغول بکار شده است- فراتر رود و مازاد از مئونه وی باشد، میتوان بر آن اطلاق غنیمت کرده و خمس آن را با توجه به آیه شریفه، مطالبه نمود.
شواهد روایی
در تعدادی از روایات وارد شده است که غنیمت، اختصاصی به غنائم دار الحرب ندارد مثل:
 صحیحه علی بن مهزیار:« فَالْغَنَائِمُ وَ الْفَوَائِدُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ- فَهِيَ الْغَنِيمَةُ يَغْنَمُهَا الْمَرْءُ وَ الْفَائِدَةُ يُفِيدُهَا»[3]( ب8 ما یجب فیه الخمس ح5)
حکیم موذن بنی عیس عن ابی عبد الله ع:« عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ- فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ- قَالَ هِيَ وَ اللَّهِ الْإِفَادَةُ يَوْماً بِيَوْمٍ- إِلَّا أَنَّ أَبِي جَعَلَ شِيعَتَنَا مِنْ ذَلِكَ فِي حِلٍّ لِيَزْكُوا.» [4](باب4 از ابواب انفال ح8)
 فقه الرضا ص294:« و کل ما افاده الناس فهو غنیمة لا فرق بین الکنوز و المعادن و الغوص... و ربح التجارة و غلة الضیعة و سایر الفوائد و المکاسب والصناعات والمواریث و غیرها لان الجمیع غنیمة و فائدة...»[5](فقه الرضا، ص294)
نتیجه نهایی در مورد معنای غنیمت: اگرچه مورد آیه دار الحربست اما از منظر تفسیر اهل بیت و به حسب روایات متعددی هر فایده ای مشمول غنیمت و محکوم به حکم خمس می باشد.


[1]  وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج9، ص513، ط آل البیت..

[2] در پاورقی تقریرات مرحوم میلانی به جمله فوق مثل زده شده ولی ظاهرا اشتباه از مقرر باشد زیرا«أتلف»ثلاثی مزیدست.

[3]  وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج9، ص502، ط آل البیت..

[4] وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج9، ص546، ط آل البیت..

[5] فقه الرضا، ص294


به دلیل به روز بودن سایت از صفحات دیگر نیز، دیدن فرمایید.

تبلیغات

Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
اطلاعات کاربری و عضویت سریع

عضو شويد
فراموشی رمز عبور؟

نام کاربری :
رمز عبور :


عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد
صفحات جداگانه

بیانات مهم رهبر انقلاب در جلسه خارج فقه
فناوری: تولید برق با یه قطعه ساده
ساخت لامپ پر نور به وسیله مداد
ویدیو جالب از بخاری روشن کردن
تولید برق با سیم سیار
با عرض پوزش بابت این صحنه‌های دلخراش
حرف زدن دختر دو سر آمریکایی با هر دو دهانش
عجیباً غریبا: نامرئی شدن مرد آفریقایی با پودری عجیب
ببینید: اقتدار نیروی انتظامی در دستگیری و جمع‌آوری اراذل و اوباش.
وقتی امام خمینی درخواست روحانی را برای ملاقات به خاطر تخلّف در شورای نظارت رد می‌کنند! (44 ثانیه)
بالاتر از خبر ۲۸ بهمن ۹۵: از سوال پرسیدنی که مجازاتش زندان است تا هواپیمای نو نیامده به تعمیرگاه رفت!
ببینید: مستند از کودک پنج ساله تا سران فتنه!
کلیپی از جفت گیری طاووس را برای شما قرار دادیم.
گنجشکی بعد از برخورد با شیشه، بیهوش شده و گنجشک دیگری با روش‌های مختلف او را به هوش می‌آورد!
ویدئوی تأثیر گذار از به آتش کشیدن یک موتور سوار ریشی توسط فتنه‌گران 88
نشانه‌گیری این دختر، دنیا را مبهوت خود کرده!
صحبت‌های دختر جوانی که چند روز پیش، پزشک ‌اصفهانی به جای غده، تنها کلیه‌اش را خارج کرد.
وعده‌های شیک و مجلسی دولتمردان!
ببینید: چینی‌ها، اینگونه فرهنگ‌سازی می‌کنند!
ببینید: شعارهای ساختار شکنانه خوزستانی‌ها مقابل درب استانداری
تفاوت فتحش معذرت‌خواهی در خارج و ایران
چند گل قشنگ و دیدنی
افشاگری بی‌سابقه و مستند دکتر علی کرمی
فیلم/ توزیع تصادفی دعوتنامه مهمانسرای امام رضا علیه‌السلام در میان زائران مسیر مشهد.
آمار دروغ اشتغال، توسط دولت راستگویان
شوخی جنسی با خبرنگار، در حین پخش زنده
کلیپی ناب از فلر پراکنی جنگنده اف ۱۶
قسمت بیست و دوم طنز سیاسی دیش و میش.
رهبر انقلاب: واقعا اگر ممكن بود، می‌رفتم همدان دیدن این مرد!
مصاحبه جنجالی جلال حسینی و مهدی رحمتی پس از دربی۸۴
دعوای هوادارن استقلال و پیروزی بیرون از ورزشگاه پس از دربی ۸۴، منجر به زخمی شده بیش از صد نفر شد.
پاره شدن شلوار مجری ایرانی در برنامه زنده! (66 ثانیه)
بیاد تمامِ قربانیانِ اسید پاشی قسمت اول (60 ثانیه)
کلیپ واقعی پرتاب کفش بر سر رئیس جمهور آمریکا (3 ثانیه)
انتقاد وزیر بهداشت از شهاب حسینی و شهرزاد
با تبر، بیضه‌ها و آلت طرف را از بیخ می‌کنه
فیلم افشاگری جدید کارمند شبکه جم
دختری که به 20 زبان صحبت می‌کند!!
فیلم طنز سیاسی دکتر سلام _ ۱۴۰
صحنه اخراج رحمتی در دقیقه‌های پایانی شهرآورد.۱
درگیری سیدجلال حسینی و سیدمهدی رحمتی
طنز؛ مضرات سیگار بدتر است یا قلیان؟!
اظهارات بسیار جنجالی و پر شور پیام مرادی از روحانی در روز دانشجو
چگونه بنویسیم چگونه بخوانیم؟ (1)
سوتی: پخش لب گرفت در برنامه زنده ورزشی
توضيحات از صادق زيبا كلام در مورد رد نشدن از روی پرچم آمريكا در برنامه زنده.
اجرای فوق العاده زیبای یه لطیفه از مجری در برنامه زنده شبکه جام جم
سوتی جواد خیابانی رو آنتن زنده میگه موقعیت تاکتیکی بگا رفت!!!
وقتی محافظان ظریف «محسن تنابنده» را هم خودی نمی‌دانند!
واقعاً دیدنی: لحظه جرقه و از مدار خارج شدن ايستگاه برق در اهواز.
فیلمی از اوضاع اهواز از زبان مردم؛ اینجا خبری از گرد و غبار نیست! ارسالی توسط علیرضا
کلیپ با حال تبلیغ موزیکال بخاری در افغانستان
واکنش نخست وزیر ژاپن به دست دادن عجیب ترامپ
خودارضایی پسری در حضور مردم
روايت امام خامنه‌ای از برنامه يک روز كاری خود
ویدئوی دیدنی از گفتگوی تلویزیونی رفسنجانی در انتهای دوره ریاست جمهوری
رفسنجانی را بهتر بشناسیم! (قسمت هشتم)
جدال لفظی سنگین ایوبی و افخمی در برنامه هفت (4)
جدال لفظی سنگین ایوبی و افخمی در برنامه هفت (3)
جدال لفظی سنگین ایوبی و افخمی در برنامه هفت (2)
جدال لفظی سنگین ایوبی و افخمی در برنامه هفت (1)
فیلم: دروغ‌های ۲۰۰ درجه علیه قالیباف!
50 گل برتر و زیبای رونالدو برای رئال مادرید
فیلم: درگیری لفظی در نشست خبری فیلم قاتل اهلی
ندا یاسی! برایت متأسفم تو از یک حیوان پست‌تری!
علت ناراحتی همسر ترامپ در مراسم تحلیف چه بود؟
هدیه همسر ترامپ، اوباما را گیج کرد!
گزارش جنجالی از زندگی مسئولین
وقتی ترامپ به قرآن گوش می‌کند
کلیپ کامل دعوای خفن دونالد ترامپ سر شرط‌بندی در کشتی کج
اعتراض یک زن خوزستانی به بی تفاوتی ابتکار به وضع مردم!
تشکر رسمی و عمومی آیت الله خامنه‌ای از ترامپ
رفسنجانی و مصرف اشیاء لوکس
طنز سیاسی دکتر سلام قسمت ۱۳۹
رفسنجانی و خطبه‌های نماز جمعه
رفسنجانی را بشناسیم: سازندگی به هر قیمتی
کوتاه از هاشمی رفسنجانی (4): بازنگری ارزش‌ها در دهه 70
هاشمی رفسنجانی و حوادث سال 88
هاشمی را بشناسید! (2): چرا هاشمی در انتخابات 84 شکست خورد؟
هاشمی را بشناسید! (1): تنها رئیس‌جمهوری که می‌دانست چه می‌خواهد بکند!
چپ کردن ماشین رهبر انقلاب توسط محافظ جدیدش
یک پیشنهاد ساده - آموزش سکس
سند مخالفت روحانی با رهبری افشا شد!
شبکه خبر: فروش گوشت مرغ رنگ شده به جای گوشت قرمز!
پربازدیدترین ویدئوی سایت روشنگری در سال 95: اسیری در دستان داعش
سگ‌های فوق‌العاده با هوش
گفتگوی ویژه حمله ناو امریکایی به هواپیمای مسافربری ایران
آهنگ تصویری هم‌شاگردی سلام آهنگ خاطره انگیز و زیبای هم‌شاگردی سلام دهه شصت
اقدام تحسین بر انگیز داماد با مادر خدمتکار خود
لحظه وحشتناک مرگ ناگهانی افراد مشهور جلوی دوربین!
ویدئوی طنز سیاسی دکتر سلام 138(نسخه اصلی)
راه رفتن مردی به صورت کاملاً برهنه در قزوين
کلیپ مردی که لخت در اسفراین دوچرخه سواری میکرد
سخنان جنجالی حسن عباسی درمورد روحانی
سخنرانی جنجال برانگیز سردار قاسمی درباره چگونگی فوت هاشمی رفسنجانی
انتقال فناوری سه خودرو روز کره ای به ایران
دندان گرفتن دست داماد توسط عروس
حمله گوریل به انسان
سوتي هاي مردم در مصاحبه هاي تلويزيوني آخر خنده بزور پیدا کردم
فیلم کوتاه روابط زناشویی
پیام‌های بازرگانی

آگهی بهترین محصولات