آیه خمس در سوره انفال

مجله اینترنتی فهادان

برای گفتگویی آزادتر با دوستانتان
به انجمن ما مراجعه کنید
قالب جدیدی برای وبلاگتان نیاز دارید؟!!
شهرقالب !
دنبال مطالب تفریحی هستید؟!
بخش تفریحی!
آگهی محصولات

درج آگهی فروش کلیه


فهادان نیوز


فهادان عربیک


فهادان انگلیش


داستان و حکایت


قصه های کافی


پزشکی و سلامت


راهنمای حل جدول


با دیدن این ویدئوی 3 دقیقه‌ای، سیگار را برای همیشه، ترک خواهید کرد!

جهت نمایش این ویدئو در جعبه اصلی بر روی لینک زیر کلیک کنید.

کلیک»»



درس خارج فقه استاد اشرفی کتاب الخمس

استاد مصطفی اشرفی شاهرودی

موضوع: آیات داله بر خمس/آیه خمس در سوره انفال

سه آیه در قرآن کریم، مورد استدلال خمس قرار گرفته است:

اوّلین آیه خمس: آیه 41 سوره انفال

وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ.

طبعاً سهم خدا در خمس به رسول خدا  صلی الله علیه و آله رسیده و سهم رسول الله صلی الله علیه و آله بعد از وفات ایشان به امامان بعدی علیهم السلام تا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر ما می‌رسد. سهم ذوی‌القربی هم جزء اختصاصات امامان معصومین علیهم‌السلام بوده و سه سهم دیگر، مال یتامی و مساکین و ابن السبیل از خاندان بنی هاشم تعلق می‌گیرد.

فقه اللغة آیه شریفه در بیان استاد میلانی ره:

ابتدا در فقه اللغة آیه شریفه بحث می‌کنیم تا عند الشک در مورد قید یا شرطی در حکم خمس، بتوان به عموم آیه شریفه، رجوع کرد.

جهت اوّل در معنای غنمتم:

نزاع اصلی در این آیه بین شیعه و سنی در مورد معنای غنمتم از ماده غنم می‌باشد. غنیمت به معنای فایده است در مقابل غرامت که به معنای ضرر و خسارت است. عبارت: « من له الغنم فعلیه الغرم» ناظر به همین معناست.[1]

در مورد دایره معنایی غنیمت، اختلاف نظر وجود داردبرخی کتب لغت مثل العین و لسان العرب غنیمت را چنین معنا کرده‌اند:

«الغُنْمُ: الفوز بالشي‌ء في غير مشقة[2]» غنیمت در این تفسیر، فقط تعلّق به مواردی دارد که شخص، منفعتی را بدون مشقت و رنج بدست آورد مثل هبه و میراث یا درآمدی سرشار در بیع فضولی که با اجازه بعدی مالک، قرین شود. اما در مفردات راغب، معنای وسیع‌تری را برای غنیمت بیان می‌دارد:

«أن الغنم بالضم فالسكون؛ إصابة الغنم و الظفر به، ثم استعمل في كل مظفور به» و همین آیه را به عنوان شاهد بر معنای عام غنیمت بشمار آورده است. بنابراین تفسیر، هر منفعتی که به آدمی برسد اعم از ارباح مکاسب و غوص و کنز و معدن و بقیه موارد خمس را مشمول کلمه غنمتم در آیه شریفه خواهد بود و اختصاص به غنائم دارالحرب نخواهد داشت. شاهد این معنای دوم را شاید بتوان آیه شریفه: «فعند الله مغانم کثیرة» دانست که هر گونه نصیب و اجر و منفعت از جانب پروردگار را شامل می‌شود. در روایات وارده از اهل بیت علیهم السلام پیرامون خمس هم این معنای عام از غنیمت مد نظر می‌باشد.

اشکال بر معنای غنم: اختصاص تاریخی خمس به غنیمت دارالحرب

 بعض از فضلاء قدیم، کتابی غیر مطبوع دارند و گویند این آیه، اختصاص به غنیمت دارالحرب دارد و گویند در زمان جاهلیت، رسم بوده است که وقتی لشکری در جنگ، غالب می‌آمد و غنائمی به کف می‌آورد، یک چهارم یا یک پنجم یا یک ششم از آن غنیمت را به سردار یا امیر لشکر، اختصاص می‌دادند و این آیه در اشاره و تأیید همان رسم جاهلی، نازل شده است پس حکم تعبّدی خاصی در مقام نیست. ضمناً این آیه از طرفی اختصاص به پیامبر صلوات الله علیه و آله دارد و از طرفی یتامی و مساکین و ابن السبیل هم اختصاص به ذریه پیامبر صلوات الله علیه و آله ندارد.

جواب:گاهی برخی از اشکالات، ناشی از علم‌زدگی یا حبّ شهرتست که موجب می‌شود کسی حرف جدید و بدعت‌آمیز بزند. (و الله اعلم بما فی صدور العالمین(!

چنانچه بیان شد در برخی از روایات، علاوه بر غنیمت جنگی بر هر فایده‌ای اطلاق غنیمت شده و ارباح مکاسب را به عنوان یکی از موارد غنیمت بشمار آورده‌اند. در روایت دیگری نیز شأن نزول آیه را گنج شمرده و اخراج خمس را از سنن به جای مانده از زمان عبدالمطلب دانسته است. پس اختصاص آیه به غنائم دارالحرب نه در معنای لغت غنمتم وجود دارد و نه به مقتضای روایات می‌توان چنین اختصاصی را ادعا کرد.

اشکال در معنای غنمتم: غنیمت در لغت به معنای غنیمت جنگی

به اتفاق اهل سنّت و برخی اصحاب مثل صاحب جواهر، غنیمت در لغت، اختصاص به فائده‌ای دارد که در جنگ بدست آید. و از سیاق آیه 41 سوره انفال و آیات قبل و بعد آن می‌توان نتیجه گرفت که آیه در فضای جنگ، نازل شده و اختصاص به غنائم دارالحرب دارد.

جواب:در جواب گفته‌اند که مورد، مخصص نیست. به تعبیر استاد میلانی[3] در آیه شریفه فوق، صله و موصول ما غنمتم بر معنای عام غنیمت یعنی هر گونه منفعتی دلالت دارد. البته آیه یک مصداق از این معنای عام، یعنی غنائم جنگی را مد نظر دارد اما تصادق آیه بر یک مورد خاص نمی‌تواند مخصّص معنای عام «ما غنمتم» در مورد انواع منافع باشد. ایشان مثالی بهنگام از آیات قرآن، نقل می‌کنند که قاعده «مورد، مخصص نیست» را بهتر تبیین می‌کند: در آیه 101 سوره نساء آمده است:

«وَ إِذا ضَرَبتُمْ فِي الْأَرْضِ فلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا، إِنَّ الْكافِرِينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِيناً»

در این آیه شریفه، مورد قصر نماز مسافر در جائی بیان شده که خوف از حمله لشگریان کفر باشد در حالیکه نماز مسافر در صورت عدم خوف هم محکوم به قصر بوده و مورد آیه نمی‌تواند مخصص عمومیت حکم قصر نماز مسافر باشد.

جمع‌بندی معنای غنمتم:

مراد از غنیمت، شامل انواع فوائد می‌باشد که از جمله آن‌ها، منفعت گنج  یا ارباح مکاسب را می‌توان نام برد.

جهت دوم: معنای «اعلموا» و معانی مستفاده از آن

مطلب دوم آنکه ابتداء آیه، امر به علم می‌کند (وَ اعلَمُوا) باز مستشکل گوید: این عبارت، دلالت دارد که حکم خمس، یک حکم الزامی نیست چون اگر حکم الزامی بود باید حکم و امر مستقیماً به مأمورٌ بِه یا واجب تعلق گیرد مثل: «اقیموا الصلاة» یا «آتوا الزکاة» یا «من شهد منکم الشهر فلیصمه» به نظر وی، دستورات الزامی در قرآن کریم  با عبارت «و اعلموا» بکار نمی‌رود و این نیز شاهدی است که این حکم، جزمی و ایجابی نیست بلکه حکم موقّت یا حکومتی می‌باشد.

جواب: «و اعلموا» ممکنست بیشتر تاکید باشد یعنی اگر فکر می‌کنید که اختیار دست شماست یا اختیار در دست اهل جاهلیت باشد که بتواند ربع یا خمس یا سدس بگیرد خیر این چنین نیست بلکه بدانید که باید خمس را به خدا و رسول داد.

دقتی هم استاد میلانی در معنای «و اعلموا» دارند که خالی از لطف نیست. ایشان می‌فرمایند:

·         اگر امر به دانستن کنایه از امر به انجام تکلیف خمس باشد پس نمی‌توان در مال صغیر از این آیه اثبات وجوب خمس کرد زیرا در مورد اطفال، قلم تکلیف برداشته شده است و قبل از بلوغ، تکالیف شرعی امکان توجه بدان‌ها ندارد. بنابر رای مرحوم استاد خوئی که در کتاب الزکاة اشاره شد به مقتضاء حدیث رفع (رُفِعَ القَلَم... عَنِ الطِّفل حَتی یَحتَلِم) مراد از رفع القلم، اعم از حکم تکلیفی و وضعی می‌باشد پس اطفال همانطور که مکلف به نماز نیستند مکلف به خمس و زکات هم نیستند لذا ایشان در بحث زکات هم منکر وجوب زکات بر اطفال شدند. استاد میلانی هم می‌فرمایند: که اگر بنا باشد امر به علم، کنایه از امر به عمل یعنی ادای خمس باشد، این امر اختصاص به ذوی التکالیف دارد.

·         ولی اگر «وَ اعلَمُوا» در مقام تمهید باشد بدین معنا که اصل حکم وجوب خمس مِدارست و بر اساس آن، این آیه خبر از ثبوت خمس در غنائم می‌دهد در این صورت فرقی بین صغیر و کبیر نمی‌باشد و خمس حقی مالیست که در اموال صغیر وکبیر ثابت می‌باشد. گرچه در ایام صغر چون قلم تکلیف برداشته شده است وجوب ادا بر ذمه و بعد از بلوغ، اخراج خمس واجب می‌شود.

جهت سوم: معنای «أنما»

 أنما یک کلمه نیست در مقابل إنما  که یک کلمه  و دال بر حصرست. أن در أنما از ادات تاکید  و مای در أنما، موصوله و نکره بوده و دلالت بر جزئیت دارد. بنابراین تفسیر معنای «أنما غنمتم...» یعنی دادن خمس برخی چیزهایی که به غنیمت برده‌اید لازمست. در ادامه عبارت غنمتم  در آیه شریفه هم عبارت «مِن شیءٍ» به صورت نکرهاضافه شده است که می‌تواند شاهدی باشد بر آنکه ما غنمتم کلیت نداشته و دادن خمس هر غنیمتی لازم نیست.

در مقابل این برداشت، برخی گویند: نکره در این مقام، اتفاقاً مفید عموم است زیرا ابتدائاً با أن مطلب با تأکید، قرین شده و بعد هم با مای موصوله و نکره‌ای که دلالت بر واحد و کثیر دارد بر عمومیّت آن اصرار شده است.

شاهد «مِن شیءٍ» در ادامه آیه نیز مؤیّد ماست و می‌گوید: که غنیمت و فایده چه قلیل باشد چه کثیر، خمس آن لازم‌الأدی می‌باشد.

ثمره این برداشت عام از أنما آنست که:

اولاً هرگونه غنیمتی را شامل می‌شود مگر دلیل خاصی بر اسثناء آن دلالت داشته باشد مثل هبه و اگر شک در تخصیص خمس نسبت به هبه داشته باشیم عموم آیه، مرجع لزوم اداء خمس می‌باشد.

ثانیاً هرگونه نصابی را در موارد خمس نفی می‌کند مگر دلیلی بر اختصاص بعض موارد مثل غوص و معدن بر نصاب حداقل بیست دینار، دلالت داشته باشد فَلنَأخُذ به. پس در موارد شک در جعل نصاب، به مقتضای عموم آیه هر مقدار که غنیمت برده شود ولو یک دینار باید خمس آن را داد.

جهت چهارم: لام در آیه شریفه

نکته دیگر آنکه، لام در سه دسته از مصارف خمس، وارد شده است: لله و للرسول و لذی‌القربی و در سه دسته بعدی، سراغی از آن نیست: و الیتامی و المساکین و ابن السبیل.

به قول مرحوم میلانی ممکن است از ضمیمه لام استفاده کنیم که سه تای اوّل به صورت مستقل، هر یک از خمس سهمی می‌برند ولی سهم خمس سه دسته اخیر، اشتراکیست.

دو آیه دیگری که در قرآن کریم مستند خمس قرار گرفته آیات ذیل‌ است که در روزهای آتی به بحث از آن‌ها خواهیم پرداخت؛ إن شاء الله.

وَ آتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ. اسراء 26

مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيل. حشر 7

مسعود رضانژاد فهادان/ 5 فروردین 94

لینک دانلود
صوت  pdf 

[1] قال رسول الله صلی الله علیه و آله: لَا يُغْلِقِ الرَّاهِنُ الرَّهْنَ لِصَاحِبِهِ لَهُ غُنْمُهُ‏ وَ عَلَيْهِ غُرْمُه‏. (نهج الحقّ و كشف الصدق‏/ 489)

[2] کتاب العین، الخلیل بن احمد، 4/ 426 و لسان العرب، ابن منظور،12/445 همچنین المحیط فی اللغة، صاحب بن عباد 5/93

[3]محاضرات فی فقه الامامیة کتاب الخمس، سید هادی میلانی، ص10


به دلیل به روز بودن سایت از صفحات دیگر نیز، دیدن فرمایید.

تبلیغات

Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
اطلاعات کاربری و عضویت سریع

عضو شويد
فراموشی رمز عبور؟

نام کاربری :
رمز عبور :


عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد
صفحات جداگانه

فیلم بخیه زدن در زایمان طبیعی
سرگذشت دختر نوجوانی که توسط داعش ربوده شد
فیلم زایمان طبیعی در 10 گام با وسیله کمک کننده بدون سانسور
فیلم زایمان طبیعی واقعی
فیلم زایمان طبیعی بدون سانسور (3)
فیلم زایمان طبیعی بدون سانسور (2)
فیلم زایمان طبیعی بدون سانسور (1)
پاسخ روحانی به شایعه ردصلاحیتش در انتخابات 96
خانواده اوباما
عکس‌العمل جالب شش شیء درون مایکروفر
از ماری‌جوانا در تهران چه خبر؟ بوی تند علف در پارک‌ها
27 دی 95، صدای شدید شلیک گلوله ضد هوایی در میدان انقلاب و خیابان های اطراف شنیده شد.
روش تعیین قلمرو در زندگی خرس‌ها
بخیه زدن به صورت کودک معصوم سوری بدون بی حسی
به مناسبت یک سالگی برجام/ از امروز
توضیحات درخصوص شلیک ضد هوایی در تهران 27 دی 95
نحوه آرایش کردن خانم ها
ببینید: طنز دکتر سلام قسمت 137
لشکرکشی روحانی برای انتخابات 96
دو علت شکست جوان‌ها در زندگی
احترام به پدر و مادر :: آیت الله فاطمی‌نیا
امیرکبیر، مردی با آرمان‌های بلند
آسیب‌های اشتغال بانوان
بیرون آوردن جن از بدن دختر باکویی
بیرون کردن جن از دختر عرب (18+)
خارج کردن توده 11 کیلویی از بدن دختر 18 ساله 93
دختران جوانی که مجبورند با مردان 60 ساله ازدواج کنند!!
تجاوز جنسی و بارداری دختر 18 ساله ایرانی از مدیر شرکت!
افشاگری احمد توکلی از تخلفات وزیر هزار میلیاردی
فیلم‌های مستهجن در دسترس کودکان!
شگفت زدگی وزیر خارجه آلمان از کاخ اشرافی هاشمی رفسنجانی
کاخ هاشمی رفسنجانی
پیش بینی یک خانم کوچولو درباره برجام و انتخابات96
مستند تأثیر گذار دانستنی‌های روغن (3)
مستند تأثیر گذار دانستنی‌های روغن (2)
مستند تأثیر گذار دانستنی‌های روغن (1)
رهبر انقلاب، در نماز میّت رفسنجانی، کدام فراز را نخواندند؟
بازخوانی بیانات رهبری درباره هاشمی در نماز جمعه سال 88
آیت الله حسن صانعی موقع دفن آیت الله علی اکبر هاشمی رفسنجانی، در ضریح امام، از حال رفت.
آزمایش ادرار در برنامه ظنز شوخی کردم!
ازدواج در قدیم و امروز (مهران مدیری)
شعار مردم در تشیع جنازه هاشمی: وصیت هاشمی حمایت از خاتمی
اولین دختر موتور ریس سوار ایران و اولین سازنده دیجیریدو
هاشمی رفسنجانی؛ سیاستمدار ماندگار
امتحانِ ما، امتحانِ هاشمی
مهدی هاشمی اجازه نداد رییس صداوسیما زیر تابوت پدرش برود
شوخی و خنده هاشمی رفسنجانی با جوانان همراه با پاسخ‌های رک و پی‌پرده
صحنه دردناک گریه‌های دختر در کنار جنازه پدر
اوّلین خبر اعلان فوت آیت الله هاشمی رفسنجانی (خبری که در تاریخ، جاوید شد)
مهدی هاشمی رفسنجانی بر سر جنازه پدر
آخرین سخنرانی منتشر شده هاشمی رفسنجانی
تولید برق از باد شکم
این ویدیو مجبورتان می کند سیگار را ترک کنید
فیلم پخش نشده ی جلسه تاریخی سپردن وصیّتنامه امام به آستان قدس و خبرگان - 19 آذر 1366
کدام هاشمی رفسنجانی؟
حرکات نمایشی با موتور سیکلت
کلیپی متفاوت از صحبتهای امین حیایی در داخل قبر با همسرش!
واقعیتی وحشتناک در مدارس دخترانه کشور
5 تکنولوژی خلاقانه که حتی فکر نمی کردید وجود دارند!
دابسمش جدید 19 دی 95
سخنان جنجالی شهید دکتر بهشتی در مورد حقوق نجومی در لااقل سی سال قبل
دکتر عبدالکریم سروش دلیل نماز خواندش را بازگو می‌کند
پنج قسمت از وحشتناک‌ترین سکانس‌های فیلم‌هایی با موضوع جن‌
سخنان جنجالی شهید دکتر بهشتی در مورد حقوق نجومی و فقر
اعتراف وزیر رفاه به اشتباه دولت در برآورد طرح تحول سلامت
سخنان جنجالی دکتر حسن عباسی در مورد دولت و لیبرال‌ها
تکه تکه شدن یک هواپیما در حین پرواز
آزمایشی واقعی برای نمایش کاری که سیگار با ریه می‌کند!
اجرای کمدین حامد آهنگی در سری جدید خندوانه
شکار ببر (بهترین صحنه ممکن از شکار یک ببر)
ناهار خوردن مزرعه دار با حیواناتش سر میز
انتقادات تند و جنجالی مایلی کهن علیه کی روش
وقتی مایلی کهن تو نشست خبری گریه اش میگیره
تقلید صداى چهره‌هاى معروف توسط احسان کرمى در خندوانه
در دوران عقد رابطه زناشویی تا چه حد مجاز هست؟
مقایسه گوشی های گلکسی galaxy J5 prime و Galaxy J7 prime
خندوانه: استند آپ علی مسعودی درباره دعوا
این 1+5 را رعایت کنید تا دچار دردسر نشوید
ویدئوی آموزشی: فرهنگ ترافیک - قسمت اوّل
درگیری لفظی شدید مشحون با مجری رسانه ملی
دابسمش فوق العاده باحال و خنده دار دختر خواننده دیوانه!
افشاگری از سفر مخفیانه زن آلمانی به تهران و چمدان مشکوکش
افشاگری از سفر مخفیانه زن آلمانی به تهران و چمدان مشکوکش
افشاگری از سفر مخفیانه زن آلمانی به تهران و چمدان مشکوکش
افشاگری از سفر مخفیانه زن آلمانی به تهران و چمدان مشکوکش
افشاگری از سفر مخفیانه زن آلمانی به تهران و چمدان مشکوکش
بازدید رئیس دفتر روحانی از گورستان نصیرآباد شهریار
چالش آب داغ بایرام در خندوانه
دختری که سحرگاه کنار قبر پدر شهیدش، رهبری را ملاقات کرد
ببینید: خفن‌ترین جوک درباره‌ی پراید و فیلمای چرت ایرانی
دختری که قربانی شهوت پدر شد!
ضجه‌های دختری که در توالت عمومی یک باغ، قربانی تجاوز شد!
احتباك و آثار معنايي آن در تفسير قرآن
منطق تعلیمی به صورت درس به درس
شرح إبن عقیل
006_ بررسی تنبیهات قاعده
005_ بررسی ادلّه قاعده
آموزش زبان عربی با لهجه عراقی-2 (+فیلم)
آموزش زبان عربی با لهجه عراقی-1 (+فیلم)
004_ تفسیر مفردات قاعده
پیام‌های بازرگانی