loading...

مجله اینترنتی فهادان

سایت مسعود رضانژاد فهادان

آخرین ارسال های انجمن

درس خارج فقه آیت الله سبحانی

موضوع: قواعد فقهیه (92/06/23)

ما سالیان دراز کتاب‌های فقهی (مانند: خمس، زکات، حج، صوم، حدود، قصاص، دیات و خیارات) را مباحثه کردیم؛ اما یک کاستی در حوزه دیده می‌شود و آن قواعد فقهیه است؛ یعنی در حوزه علمیه قم، قواعد فقهیه بحث نمی‌شود در حالیکه قواعد اصولیه را بحث می‌کنیم ولی قواعد فقهیه بحث نمی‌شود خصوصاً قواعد فقهیه‌ای که مربوط به معاملاتند که امروز مورد ابتلاء همگان می‌باشند خصوصاً مسائلی که مربوط به ربا و غیر ربا می‌شود؛ از این رو، مصلحت را در این دیدم که قواعد فقهیه را مورد بحث قرار بدهم چون مورد نیاز و حاجت است.

البته تنها قواعد را بحث نخواهیم کرد بلکه نتائج آن‌ها را هم بحث می‌کنیم. و لذا بحث را از اینجا شروع می‌کنیم که امام رضا علیه‌السلام فرموده‌اند که: «عَلَيْنَا إِلْقَاءُ الْأُصُولِ وَ عَلَيْكُمُ‏ التَّفْرِيعُ‏»[1] وظیفه ائمه اهل بیت علیهم‌السلام این است که القاء اصول کنند یعنی قواعد کلیه را بیان کنند و کار دیگران این است که از این قواعد، نتائج بگیرند.

این مطلب را هم امام صادق[2] و هم امام رضا[1] علیهما‌السلام فرموده‌اند؛ این کدام قواعد است که امام صادق و امام رضا علیهما‌السلام فرموده‌اند؟ همان قواعد فقهیه است؛ قواعد فقهیه‌ای است که ائمه اهل بیت علیهم‌السلام فرموده‌اند و ما باید این قواعد فقهیه را بحث و بررسی کنیم.

تاریخچه قواعد فقهیه:


من تاریخچه قواعده فقهیه را می‌گویم تا شما مقداری نسبت به فقهاء ما شناخت پیدا کنید.

1_ شهید اوّل (734 – 786 هـ):

تا قرن هفتم، کتابی بنام قواعد فقهیه نوشته نشده است؛ اوّلین فردی که کتابی در قواعد فقهیه نوشت مرحوم شهید اوّل است. ایشان کتابی دارد بنام: «القواعد و الفوائد»[3] در عظمت این کتاب، کافی است که بدانیم مرحوم شهید، سیصد و سی، قاعده و یکصد، فائده را در این کتاب، بحث کرده است و لذا اسمش را گذاشته «القواعد و الفوائد».

  • کاستی کتاب شهید اوّل:

این کتاب یک کاستی دارد و آن این است که بین قواعد فقهی و قواعد عربی، خلط کرده، یعنی این دو تا را از هم دیگر جدا نکرده است چون یک رشته قواعد عربی و ادبی داریم که از آن‌ها هم می‌شود فقه را استنباط کرد. مثلاً در کتاب اقرار، یک مقدار از مسائل مربوط است به قواعد عربیه و ادبیه؛ مثلاً می‌گوییم: «لفلان عَلَیّ مائة درهم إلا فلان الا فلان»، مرحوم شهید بین قواعد فقهیه و قواعد عربی، خلط کرده است؛ شاگرد ایشان بنام فاضل مقداد، این کتاب را تنضید کرده بنام «نضد القواعد»؛ نضد القواعد همان کتاب مرحوم شهید است، منتها آن را تنضید کرده است، یعنی قواعد فقهیه را یکجا آورده، قواعد ادبی را که می‌تواند مبدأ استدلال باشد در فصل دیگر مطرح نموده. پس اولین فردی که در قواعد فقهیه کتاب نوشته است شهید اوّلی است که متوفای (786 هـ) می‌باشد.

2_ فاضل مقداد:

بعد از شهید اوّل، شاگردش فاضل مقداد، کتابی درباره قواعد فقهیه نوشته بنام «نضد القواعد الفقهة»[4]؛ فاضل مقداد، شاگرد شهید اوّل است و ایشان، کتاب شهید را تنضید کرده بنام: «نضد القواعد الفقهیة».

3_ شهید ثانی (911 _ 966هـ):

سومین کسی که در قواعد فقهیه کتاب نوشته، شهید ثانی است؛ مرحوم شهید ثانی کتابی دارد بنام «تمهید القواعد الأصولیة و العربیة»[5] البته التمهید بعداً چاپ شده و اخیراً هم در مشهد مقدس تحقیق کرده‌اند و بسیار زیبا چاپ کرده‌اند، این کتاب هم بسیار کتاب خوبی است. شاید چنین کتابی تا کنون نوشته نشده باشد.

4_ شیخ جعفر کاشف الغطاء (متوفای 1227 هـ):

چهارمین فردی که در قواعد فقهیه کتاب نوشته، مرحوم شیخ جعفر کاشف الغطاء است، ایشان هم کتابی در قواعد فقهیه دارد بنام «القواعد الستة عشر» یعنی شانزده قاعده را در این کتاب نوشته است.

5_ سید عبد الله شبّر (متوفای 1241 هـ):

پنجمین نفری که در قواعد فقهیه کتاب نوشته، مرحوم شبّر است (صاحب تفسیر شبّر) بنام «الأصول الأصلیة و القواعد الشرعیة».[6]

6_ ملأ احمد نراقی (متوفای 1245هـ):

ششمین نفر که در قواعد فقهیه کتاب نوشته، مرحوم ملأ احمد نراقی است، ایشان در قواعد فقهیه، ایجاد موج کرده است؛ یعنی نو آوری دارد. خلاصه اینکه مرحوم ملأ احمد بن محمد مهدی نراقی، کتابی دارد بنام: «عوائد الأیام من مهمات أدله الأحکام»[7]، این کتاب مکرراً چاپ شده و اخیراً هم خیلی زیبا چاپ شده است در این کتاب هشتاد و هشت قاعده را آورده است، در هر قاعده هم یک قاعده فقهیه را بحث کرده است و اوّل کسی که ولایت فقیه را مفصّلاً بحث کرده ایشان است و حضرت امام اعلی الله مقامه در بحث حکومت اسلامی از این کتاب استفاده شایانی کرده است.

7_ میر سید عبد الفتاح بن علی حسینی مراغی (متوفای 1250هـ):

مرحوم سید عبد الفتاح کتابی دارد بنام «العناوین» کتاب «العناوین» بعد از القواعد است چون غالباً در این کتاب به فرمایشات جناب مرحوم نراقی توجه دارد؛ اشکال می‌کند؛ جواب می‌دهد، این کتاب هم کتاب خوبی است که اخیراً جامعه مدرسین در دو جلد چاپ کرده است.

8_ ملّا نظر علی طالقانی (1240 – 1306هـ):

ملأ نظر علی طالقانی، اوّلین کسی است که در قرن چهاردهم کتابی درباره قواعد فقهیه نوشته بنام: «مناطات الأحکام فی القواعد الفقهیه».

9_ ملا حبیب الله کاشانی (متوفای 1340هـ):

ملأ حبیب الله کاشانی دریایی از معارف بوده است، هم در ادبیات و هم در فقه و هم در اصول، ایشان هم کتابی دارد بنام «مستقصی قواعد المدارک و منتهی ضوابط الفوائد» در این کتاب، پانصد قواعد فقهیه را بحث کرده است.

10_ شیخ محمد مهدی خالصی کاظمی (متوفای 1343هـ):


یکی از شخصیت‌های به تمام معنا کامل و جامع آیه الله العظمی محمد مهدی خالصی است. وی دارای افکاری مصلحانه بود و فرد مبارز و سیاستمداری به شمار می آمد از وی آثار زیادی به جای مانده همچنین کتابی دارد به نام: «القواعد الفقهیه». زندگی این مرد بزرگ، بسیار پر تلاطم بوده است.

11_ شیخ محمد حسین کاشف الغطاء (1294 – 1373هـ):

در حکومت عثمانی که تمام کشورهای اسلامی (به جز ایران که استقلال داشت) تحت حکومت او بود. در آن زمان علماء اتراک ترکیه، به کمک علماء مصر، یک کتابی نوشتند بنام «مجلة الأحکام» قواعد فقهیه را در آنجا آورده‌اند. در تمام محاکم سنیِ آن زمان این کتاب، مدرک است، مثل قانون مدنی که الآن در اختیار همه قضات است، «مجلة الأحکام» در اختیار همه آن‌ها بود حتی در عراق هم در «محاکم» مجلة الأحکام را مطرح می‌کردند، مرحوم کاشف الغطاء این مجله را زیر و رو کرده بنام «تحریر المجلة» طبق فقه امامیه، همان کتاب است، منتها طبق فقه امامیه تنظیم کرده، و سیزده قاعده هم بر آن افزوده است بنام «تحریر المجلة». این کتاب را دار التقریب که در ایران است چاپ کرده است، این کتاب بسیار کتاب خوبی است.

12_ سید محمد حسین بجنوردی (1316 – 1396هـ):

ایشان هم کتابی دارد بنام «القواعد الفقهیه»[8] که در شش جلد چاپ شده و در این شش، جلد 63 قاعده را بحث کرده است، چون گذشتگان بسیار مختصر بحث می‌کردند، ولی ایشان خیلی مفصل بحث نموده است و لذا تعداد جلدها زیاد، و عدد قواعد کم است.

13_ شیخ محمد فاضل لنکرانی (1350 – 1428 هـ):

مرحوم آیة الله فاضل هم ظاهراً کتابی در «القواعد الفقهیه» دارد.

14_ شیخ ناصر مکارم شیرازی:

ایشان هم کتابی دارد در دو جلد بنام «القواعد الفقهیه» یا سلسلة القواعد الفقهیة[9]، که در این دو کتاب سی قاعده را بحث کرده است.

این بود تاریخچه قواعد فقهیه در شیعه. ما این سبک بحث را که در هر مسئله‌ای، ابتدا باید تاریخچه مسئله را بررسی نمود از آیة الله بروجردی آموختیم.

  • همچنین برای بررسی کتب دیگر در این زمینه، به این لینک مراجعه نمایید. (کلیک)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پی‌نوشت:

[1] وسائل الشیعة، ج27؛ ص62

[2] وسائل الشیعة، ج27؛ ص61

[3] القواعد والفوائد، شهید اول،ج1، ص1.

[4] نضد القواعد الفقهیة، المقداد السیوری، ج 1، ص 1.

[5] تمهید القواعد الأصولیة و العربیة، شهید ثانی، ج 1، ص 1.

[6] الأصول الاصلیة و القواعد الشرعیة، سید عبدالله شبر، ج 1، ص 3.

[7] عوائد الایام،، ملأ احمد نراقی، ج 1، ص 1.

[8] القواعد الفقهیة، سید محمد حسین بجنوردی، ج 1، ص 1.

[9] القواعد الفقهیة، شیخ ناصر مکارم شیرازی، ج 2، ص 1.

منبع: درس خارج فقه آیت الله سبحانی؛ 23 شهریور 92

به دلیل به روز بودن سایت از صفحات دیگر نیز، دیدن فرمایید.

بک لینک فهادان نیوز
تبلیغات
Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
اطلاعات کاربری
نام کاربری :
رمز عبور :
  • فراموشی رمز عبور؟
  • دیوار آگهی
    رضانژاد.نت
    راهنمای حل جدول

    درج آگهی فروش کلیه

    فهادان نیوز

    فهادان عربیک

    فهادان انگلیش

    داستان و حکایت

    قصه های کافی

    پزشکی و سلامت

    فرهنگ مقاومت

    دانش و فناوری

    موضوعات دینی

    سبک زندگی
    موضوعات اخلاقی
    آگهی