دوازده نکته درباره نماز جعفر طیار
برگرفته از احادیث اهل بیت اطهار علیهم السلام۱

درآمد

نماز جعفر طیار هدیه یامبر اسلام صلی الله علیه و آله به جناب جعفر بن ابی طالب است که در بازگشت او از حبشه به وی اهدا شده است[۲]. جعفر طیار در جمادی الاولی سال ۸ هجری در جنگ موته در پیکار با رومیان به شهادت رسید[۳].

نکات دوازده گانه درباره نماز جعفر طیار

۱-نماز جعفر طیار از مشهورترین نمازهای مستحبی است که روایات بسیاری درباره آن و ثواب بسیار و احکام و آداب آن وارد شده است، کثرت این روایات از اهمیت آن حکایت دارد. سوالات بسیار راویان درباره نماز جعفر طیار و احکام آن نشانگر اهتمام اصحاب امامان نسبت به این نماز است. تعداد این روایات تا جایی است که مرحوم شیخ حر عاملی چندین باب از کتاب وسائل الشیعه را بدانها اختصاص داده است[۴].

۲-از این نماز با نام های صلاه جعفر[۵]، صلاه التسبیح[۶]، صلاه االحبوه[۷] یاد شده است نام صلاه تسبیح از آن روست که ویژگی اصلی این نماز ۳۰۰ بار تسبیحات اربعه در آن است، نام صلاه الحبوه هم از عبارت پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به جعفر که فرمود: «الا احبوک؟» یعنی آیا به تو هدیه ای بدهم؟ برگرفته شده است[۸].

۳-در صحیحه ابی بصیر از امام صادق علیه السلام به استحباب خواندن نماز جعفر طیار در هر روز، در هر دو روز، در هر هفته، در هر ماه، در هر سال و تاثیر آن در آمرزش گناهان اشاره شده است[۹].

۴-ویژگی اصلی نماز جعفر طیار ۳۰۰ بار تسبیحات اربعه آن است که در هر رکعت ۷۵ بار (۱۵ بار پس از قرائت، ۱۰ بار در رکوع، ۱۰ بار پس از رکوع، ۱۰ بار در سجده اول، ۱۰ بار بین دو سجده و ۱۰ بار پس از سجده دوم) خوانده می شود[۱۰] و آداب دیگر آن همچون سوره های خاصی که در رکعت های نماز خوانده می شود[۱۱] و ذکر دعای سجده آخر[۱۲] و ذکرها و دعاهای پس از نماز[۱۳] مستحباتی است که در کمال یافتن این نماز دخالت دارد نه در اصل آن.

۵-بنابر توقیع حضرت مهدی عجل الله تعلی فرجه در نماز جعفر طیار در رکعت دوم قبل از رکوع و در رکعت چهارم پس از رکوع قنوت مستحب است ولی در روایتی از امام رضا علیه السلام آمده که حضرت در رکعت دوم و چهارم قبل از رکوع و پس از تسبیحات قنوت می گرفتند[۱۴]. ظاهرا قنوت رکعت چهارم را می توان قبل یا بعد از رکوع انجام داد، چنانچه مرحوم شیخ حر عاملی در عنوان باب بدان اشاره کرده است.

۶-نماز جعفر طیار را می توان در سفر هم خواند[۱۵] و همچون نافله های روزانه نیست که پاره ای از آن ها در سفر استحباب ندارد.

۷-نماز جعفر طیار را می توان از نافله های روزانه قرار داد[۱۶].

۸-کسی که عجله دارد می تواند چهار رکعت نماز جعفر طیار را خوانده و تسبیحات آن را در هنگامی که به دنبال کار خود می رود بخواند[۱۷].

۹-کسی که دو رکعت نماز جعفر را خواند اگر کاری ضروری برایش پیش آید پس از انجام آن کار دو رکعت باقی مانده را می خواند[۱۸].

۱۰-کسی که در حالتی از نماز جعفر یادش بیاید که تسبیحات در حالات قبل را نخوانده تسبیحات قبلی را در همان حال که یادش آمد می خواند[۱۹].

۱۱-یکی از مستحبات در شب نیمه شعبان نماز جعفر طیار است[۲۰].

۱۲-بهترین اوقات این نماز «صدر نهار یوم الجمعه» است.

در قسمت دوم این مقاله درباره این عبارت توضیح خواهیم داد.

پی‌نوشت:

[۱] – تالیف از استاد محترم حضرت حجه الاسلام و المسلمین سید جواد شبیری زنجانی دامت برکاته

[۲] -تهذیب ج۳، ص۱۸۶، ح۴۳۰/۱ و مقایسه شود با کتاب رهد ص۵۷

[۳] -سیره ابن هشام، ج۲، ص۳۷۳، الطبقات الکبری ابن سعد، ج۲، ص۹۷، ج۳،ص۳۴،۳۱۱،۳۹۳،۴۰۱،۴۰۳، ج۴، ص۱۰۵

[۴] -ر.ک. وسائل الشیعه ج۸، ص۴۹ تا ۶۱ ابواب صلاه جعفر بن ابیطالب

[۵] -وسائل الشیعه، ج۴، ص۵۶، ح۴۴۹۶/۲۴ و ج۸، ص۲۹، ح۱۰۰۳۵/۱

[۶] -کافی، ج۳، ص۴۶۵، ص۴۶۶، ح۴، ص۴۷۷، ح۳ و فقه منسوب به امام رضاعلیه السلام، ص۱۳۹

[۷] -کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۵۵۲ و المقتعه ص۱۶۸ و مصباح المتهجد ص۳۰۴

[۸] -کافی ج۳، ص۴۶۵، ح۱ و جعفریات ص ۴۹ و من لا یحره الفقیه ج۱، ص۵۵۲، ح۱۵۳۳ و تهذیب ج۳، ص۱۸۶، ح۴۳۰

[۹] -کافی، ج۳، ص۴۶۵، ح۱

[۱۰] -کافی ج۳، ص۴۶۵، ح۱ و جعفریات ص ۴۹ و تهذیب ج۳، ص۱۸۶، ح۴۳۰ و با تفاوتی در نحوه تسبیحات در کتاب من لا یحضره الفقیه ج۱، ص۵۲۲، ح۱۵۳۳

[۱۱] -وسائل الشیعه ج۸، ص۲۹، ح۱۰۰۳۵/۱، ص۵۱، ذیل ح۱۰۰۷۰/۳ ، ص۵۴، ح۱۰۰۷۵/۱ و روایات بعدی

[۱۲] -وسائل الشیعه ج۸، ص۵۵، ح۱۰۰۷۸

[۱۳] -وسائل الشیعه ج۸، ص۵۷، ح۱۰۰۸۱/۲

[۱۴] – وسائل الشیعه ج۸، ص۵۷، ح۱۰۰۸۰/۱ و ۱۰۰۸۲/۳

[۱۵] – وسائل الشیعه ج۸، ص۵۶، ح۱۰۰۸۰/۱

[۱۶] – وسائل الشیعه ج۸، ص۵۷، ۱۰۰۸۳/۱ و ما بعد آن

[۱۷] – وسائل الشیعه ج۸، ص۶۱، ح۱۰۰۹۰/۱ و ما بعد آن

[۱۸] – وسائل الشیعه ج۸، ص۵۹، ح۱۰۰۸۸/۱

[۱۹] وسائل الشیعه ج۸، ص۶۱، ح۱۰۰۹۲/۱

[۲۰] وسائل الشیعه ج۸، ص۶۰، ح۱۰۰۸۹/۱