تفسیر سوره هود (1)

سوره هود

علت نام‌گذاری این سوره شاید به این خاطر باشد که از ده مرتبه‌ای که نام حضرت هود علیه‌السلام در قرآن ذکر شده پنج بار آن در این سوره قرار گرفته است.

نام‌گذاری این سوره به اسم «هود» به معنای اختصاص مطالب آن به حضرت هود علیه‌السلام نیست بلکه از آیه پنجاه، داستان مربوط به حضرت هود علیه‌السلام شروع می‌شود. در این سوره داستان انبیاء دیگری چون نوح، صالح، لوط، شعیب و موسی علیهم‌السلام نیز بیان شده است. علاوه بر آن مطالب دیگری بیان شده که به آن اشاره می‌شود:

  1. مجموعه انبیاء یک سلسله متصل به هم هستند و سیر انبیاء، یک حرکت استمراری است و نباید مثل اهل کتاب خصوصاً یهود تجزیه‌ای و جدای از یکدیگر با آن برخورد کرد.
  2. تاریخ، قابل عبرت است چون سنت‌های الهی، عوض نمی‌شود[1] برای مثال در سنت الهی عوامل سقوط و صعود یکسان است بنابراین با بررسی آن در اقوام پیشین می‌توان برای آینده به خوبی از آن عبرت گرفت. عبرت از عبور أخذ شده و به معنای درس گرفتن از تاریخ و عبور از مسائلی است که در گذشته برای آنان اتفاق افتاده است.
  3. بیان مطالبی پیرامون اصول دین
  4. تأکید بر درستی دعوت پیامبران
  5. بحث معاد
  6. توجه به اعجاز قرآن و اعلام تحدّی
  7. بحث توبه
  8. بیان هدف خلقت
  9. ارتباط عقاید با اعمال
  10. اینکه دین، همراه جامعه و ملت‌هاست.

این سوره در سال دهم بعثت و در ایام وفات حضرت خدیجه و حضرت ابوطالب نازل شد.[2] ایامی که به علت وفات آن دو بزرگوار، فشار زیادی بر پیامبر بود حضرت خدیجه و حضرت ابوطالب حامی بزرگی برای پیامبر محسوب می‌شدند و بعد وفات آن دو حامی بزرگ بود که کفار مکه، جسورانه برای ترور پیامبر صلی الله علیه و آله متحد شدند.

همان‌طور که اطلاع دارید در اکثر موارد، نزول سوره‌ها به ترتیب قرآن نیست با این حال ترتیب این سوره در چینش کتاب قرآن نیز که بعد از سوره یونس و قبل از سوره یوسف است طبق ترتیب نزول آن می‌باشد.

این سوره که در پنجاه و یک سالگی پیامبر نازل شد یکی از آن سوره‌هایی است که پیامبر صلی الله علیه و آله را پیر کرد. قَالَ رَجُلٌ یا رَسُولَ اللَّهِ أَسْرَعَ إِلَیک الشَّیبُ شخصی به پیامبر عرض کرد یا رسول‌الله چه زود آثار پیری بر شما ظاهر شده؟! حضرت فرمودند: «شَیبَتْنِی هُودُ وَ الْوَاقِعَةُ وَ الْمُرْسَلَاتُ وَ عَمَّ یتَسَاءَلُونَ»[3] سوره هود و واقعه و مرسلات و عمّ مرا پیر نمود.

وقتی از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال شد چه چیزی از این سوره شما را پیر کرد؟ فرمودند: آیه فَاسْتَقِمْ کما أُمِرْتَ.[4]

توضیح آنکه ظاهراً مراد از آیه «فَاسْتَقِمْ کما أُمِرْتَ» فراز «وَ مَنْ تابَ مَعَک» می‌باشد که موجب شکستگی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله شد. «وَ مَنْ تابَ مَعَک» یعنی اصحاب و یاران پیامبر و تابعان. و این اشاره به یک نکته مهمی دارد که قسمت سخت مدیریت در بخش‌ها و حوزه‌های مقاومتی و بحرانی، همراه کردن پیروان است به این معنا که رهبر جامعه به خاطر نگاه جامع و اراده و ایمان قوی، مثل کوه می‌ایستند و مقاومت می‌کند ولی قسمت سخت ماجرا، هدایت و رهبری کردن یاران و اصحاب بی‌صبری است که می‌خواهند در وسط کار از قطار پیاده شوند.[5]

«الر کتابٌ أُحْکمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکیمٍ خَبیرٍ» (هود/ 1)

الر، این کتابی است که آیاتش استحکام یافته سپس تشریح شده و از نزد خداوند حکیم و آگاه (نازل گردیده) است![6]

راجع به حروف مقطعه مطالب و احتمالات زیادی بیان شده که البته مانعة‌الجمع نیست و ممکن است تمام یا اغلب آنان صحیح باشد. از جمله گفته شده این حروف رمزی میان خدا و پیامبر است یا اینکه در مقام بیان إعجاز قرآن کریم است به این بیان که منِ خدا این قرآنی که معجزه پیامبر خاتم حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله تا دامنه قیامت است را با همین حروف (الفبا) که در حکم مواد خام هست نازل کردم شما هم اگر قدرت دارید از همین خمیره چنین ترکیبی بیاورید. مثل یک آشپز یا معمار که در مقام حریف‌طلبی می‌گوید من با همین مواد خام و مصالح ساختمانی که در اختیار شما هم هست چنین چیزی درست می‌کنم شما هم اگر فکر می‌کنید حریف هستید بسم الله. نمونه همین در عالم تکوین نیز است که خداوند متعال با مواد خام، موجودات بی‌شماری را خلق نموده از یک خاک، گل‌ها و گیاهان متنوع، خلق می‌کند و این از جمله نشانه‌های خداوند است که در عالم تشریع نیز چنین است.

_______________________________

[1] «سُنَّةَ اللَّهِ الَّتی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدیلاً» (الفتح/23) سنّت الهی از پیش همین بوده و در سنّت الهی هرگز تغییری نخواهی یافت.

[2] ابن سعد، رحلت خدیجه سلام الله علیها را ۳۵ روز بعد از وفات ابوطالب می‌داند. (الطبقات الکبری؛ 1/96)

[3] ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ یا رَسُولَ اللَّهِ أَسْرَعَ إِلَیک الشَّیبُ قَالَ شَیبَتْنِی هُودُ وَ الْوَاقِعَةُ وَ الْمُرْسَلَاتُ وَ عَمَّ یتَسَاءَلُونَ. (بحارالأنوار؛ 16/192)

[4] أخْرَجَ البَیهَقِی فی شُعَبِ الإیمانِ عَنْ أبِی عَلِی الشَّتْرِی قالَ: رَأیتُ النَّبِی صَلّی اللَّهُ تَعالی عَلَیهِ وسَلَّمَ فی المَنامِ فَقُلْتُ: یا رَسُولَ اللَّهِ رُوِی عَنْک أنَّک قُلْتَ: شَیبَتْنِی هُودٌ قالَ: نَعَمْ فَقُلْتُ: ما الَّذِی شَیبَک مِنها قَصَصُ الأنْبِیاءِ عَلَیهِمُ السَّلامُ وهَلاک الأُمَمِ؟ قالَ: لا ولَکنْ قَوْلُهُ تَعالی: ﴿فاسْتَقِمْ کما أُمِرْتَ﴾

[5] امروز نیز رهبر معظم انقلاب «فَاسْتَقِمْ کما أُمِرْتَ» ایشان را پیر نمی‌کند بلکه بی‌صبری و بی‌تابی یاران و اصحاب است که کار را بر رهبر و مدیر جامعه دشوار می‌کند.

[6] ترجمه آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی

مسعود رضانژاد فهادان

پست بعدی

راه‌حل‌های عملی برای بالا بردن هوش مالی

د آوریل 13 , 2020
راه‌حل‌های عملی برای بالا بردن هوش مالی تعداد زیادی از افراد بر این باورند که شانس و اقبال عامل رسیدنشان به رؤیاهایشان است و تصور می‌کنند بدون این‌ها، دستیابی به موفقیت محال است. ثروتمند شدن از بزرگ‌ترین آرزوهای بیشتر مردم جهان است، به‌ویژه اگر بتوانند یک‌شبه به آن ثروت برسند. […]

سردبیر

مسعود رضانژاد فهادان

مسعود رضانژاد فهادان هستم. مدیر و نویسنده «مجله اینترنتی فهادان»

دسترسی سریع