بقره؛ ۸۱

شرح و تفسیر آیه ۸۱ سوره بقره

«بَلَی مَن کسَبَ سَیئَةً وَ أحاطت بِهِ خَطِیـئَتُهُ فَأُوْلَـئِک أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ» سوره بقره آیه ۸۱

ترجمه آیت الله مشکینی: آری هر کس کار بدی کسب کرد و گناهش (در اثر تکرار) همه وجود او را فراگرفت (تا آنجا که ایمانش زایل شد) چنین کسانی اهل آتش‌اند و در آن جاودان خواهند بود.

فراز: «بَلَی مَن کسَبَ سَیئَةً وَ أحاطت بِهِ خَطِیـئَتُهُ»

«بَلَی» إضراب[۱] از چیست و آگاهی دادن به چیست؟ با عنایت به آیه قبل دانسته می‌شود که «بَلَی» إضراب از افکار نژادپرستانه یهود است که مدعی بودند یهود، محبین خدا هستند و اینکه عهدی وجود داشته باشد که آنان داخل در آتش نشوند و توجه به یک قانون کلی و جهان‌شمولی که کسب سیئه و احاطه خطا، آتش است چه یهودی باشی چه نباشی.[۲]

فراز: فَأُوْلَـئِک أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

اصحابُ النّار و خلود در آن افرادی را شامل می‌شود که اکتساب سیئه کنند و خطا، تمام وجودشان را احاطه کرده باشد. زیرا یک‌وقت، شیطان از بیرون یا نفس أماره از دورن کسی را تحریک می‌کنند و انسان غلطی را مرتکب می‌شود ولی بعد پشیمان می‌شود که «کفَی بِالنَّدَمِ تَوْبَة»[۳] این را کسب گناه نمی‌گویند این همان است که در قرآن[۴] و روایات[۵] از آن به غبار تعبیر شده یا اینکه تماس طینت شور با مؤمنین است که گناهی و ابتلائی می‌آید و می‌رود ولی میل به گناه، ریشه ندارد ذائقه‌اش گناه را نمی‌پسندد از اهل گناه خوشش نمی‌آید با این حال، گاهی گاهی هم گرفتار می‌شود این‌ها همان فاعل و مرتکبین گناهی هستند که به مقدار همان گناه، مجازات می‌شوند.[۶] ولی اگر از آن مرحله گذر کرد و مصداق الخبیثات للخبیثین شد یعنی واقعاً اهل آن خبث و سوء شد و به دنبال آن رفت و کسبش کرد و از فُجّار[۷] گردید طبعاً این آدم، «أحاطت بِهِ خطیئته» هم می‌شود «فَأُوْلَـئِک أَصْحَابُ النَّارِ» هم می‌شود هم درونیات و قلبش و هم عملش هر دو خطا می‌شود به طوری که او را احاطه می‌کند مگر حقیقت آتش جهنم که از درون و بیرون می‌سوزد و از هر طرف احاطه دارد جیزی غیر از نامه وجودی چنین شخصی ست.

فراز: هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

«هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ» چنانچه در روایت آمده «مَا دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْض» است و خلود در آن دارد و واژه خوالد در عربی سنگ‌های زیر دیگ را گویند که مدت‌ها ثابت است[۸] أعاذنا الله من النار؛ و حضرت فرمودند: آن در هنگامی است که امامت امیرالمؤمنین علیه‌السلام را انکار کند.[۹] همچنین در روایتی دیگر «مَن کسَبَ سَیئَةً» را به بغض اهل‌بیت علیهم‌السلام و أحاطت به خطیئته را به شراکت در قتل آن حضرات علیهم‌السلام تأویل نموده‌اند.

خلاصه اینکه خطاهای بشری، اوّل رهگذر است و بعد میهمان، چندی نمی‌گذرد که صاحب‌خانه می‌شود.

پاورقی:

[۱] «إضراب» به معنای رویگردانی از جمله ماقبل است.

[۲] به قول ولتر خدا کسی را جهنم نمی‌برد بلکه جهنمی خودش جهنم می‌شود

[۳] قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه‌السلام کفَی بِالنَّدَمِ تَوْبَة؛ پشیمانی رمز توبه و آشتی با خداست. الکافی؛ ۲/۴۲۶

[۴] کَلَّا بَلْ رَانَ عَلَی قُلُوبِهِم ما کَانُوا یَکْسِبُونَ. سوره مطففین آیه ۱۴. ران و رین به معنای چرک و غبار است.

[۵] از باب نمونه: «و تطلقها اطلاق الرّبق و شبّهها رسول‌الله صلّی الله علیه و آله و سلّم بالحمّة»؛ «حمّه» یعنی چشمه، «تکون علی باب الرّجل»؛ نماز، مثل چشمه‌ای است در خانهٴ انسان، «فهو یغتسل منها فی الیوم و اللّیله خمس مرّات»؛ انسان نمازگزار، مثل آن است که شبانه‌روز پنج بار در این چشمهٴ اختصاصی منزلش، غَسل و غُسل داشته باشد، «فما عسی أن یبقی علیه من الدرن»؛ «دَرَن» همان «رین» است؛ «درن» یعنی چرک، یعنی غبار. بنگرید: بحارالانوار؛ ۷۹/۲۲۵

[۶] اشاره به آیه ۸۴ سوره قصص که می‌فرماید: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیرٌ مِنْها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیئَةِ فَلا یجْزَی الَّذینَ عَمِلُوا السَّیئاتِ إِلاَّ ما کانُوا یعْمَلُون.

[۷] اشاره به: «وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفی جَحیم» سوره انفطار؛ آیه ۱۴

[۸] بنگرید: لسان العرب؛ ۱/۳۵۷

[۹] عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهماالسلام فِی قَوْلِ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ «بَلی مَنْ کسَبَ سَیئَةً وَ أَحاطَتْ بِهِ خَطِیئَتُهُ» قَالَ إِذَا جَحَدَ إِمَامَةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه‌السلام فَأُولئِک أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ. الکافی؛ ۱/۴۲۹ و قالَ الْکاظِمُ علیه‌السلام فِی قَوْلِهِ تَعَالَی بَلی مَنْ کسَبَ سَیئَةً قَالَ بُغْضَنَا وَ أَحاطَتْ بِهِ خَطِیئَتُهُ قَالَ مَنْ شَرِک فِی دِمَائِنَا. بحار الأنوار؛ ۲۴/۴۴

مسعود رضانژاد فهادان

پست بعدی

تفسیر سوره هود (1)

ش دی ۲۸ , ۱۳۹۸
سوره هود علت نام‌گذاری این سوره شاید به این خاطر باشد که از ده مرتبه‌ای که نام حضرت هود علیه‌السلام در قرآن ذکر شده پنج بار آن در این سوره قرار گرفته است. نام‌گذاری این سوره به اسم «هود» به معنای اختصاص مطالب آن به حضرت هود علیه‌السلام نیست بلکه […]
سوره هود

ممکن است بپسندید

سردبیر

مسعود رضانژاد فهادان

مسعود رضانژاد فهادان هستم. مدیر و نویسنده «مجله اینترنتی فهادان»

دسترسی سریع