راز گرم شدن حمام شیخ بهایی با کمک یک شمع

مباحث تاریخی

راز گرم شدن حمام شیخ بهایی با کمک یک شمع

گرمابه‌های تاریخی اصفهان را می‌توان نمادی از ذهن خلاق ایرانیان در ساخت بناهای مختلف دانست به گونه‌ای که حمامی مانند گرمابه شیخ بهایی با معمای خود یعنی گرم شدن آب منبع به کمک یک شمع، سال‌ها ذهن جهانیان را به خود مشغول کرده بود.

گرمابه‌های تاریخی اصفهان همچون حمام علی قلی آقا و حمام شیخ بهایی با معماری زیبای درونی و فضاهای مختلفی مانند استخری برای آب‌تنی، مکانی با سنگ مرمر خاص برای ماساژ دادن کمر، مکان‌هایی برای استراحت، صرف غذا و نوشیدن گلاب اصفهانی بخشی از تمدن عظیم و دقت بالای ایرانیان در ساخت هر گونه بنایی را نشان می‌دهد.

در این میان، معماری عجیب برخی حمام‌های اصفهان، مانند حمام شیخ بهایی، سال‌ها همچون معمایی تو در تو، ذهن کنجکاو جهانیان را به خود مشغول کرده بود چرا که این حمام دو، راز شگفت با خود داشت؛ یکی اینکه آب این حمام تنها با یک شمع گرم می‌شده و دیگر اینکه این شمع، همواره روشن بوده است.

بنا بر نقلی مشهور، زمانی که تعدادی محقق انگلیسی می‌خواستند راز گرم شدن این حمام به کمک شمع را بفهمند با دستکاری در معماری بنا باعث شدند که شمع حمام نیز با مشکل مواجه شود و از آن زمان، دیگر این شمع روشن نشده است.

راز حمام شیخ بهایی چه بود؟

ساختمان حمام شیخ بهایی مربوط به دوره صفوی - قاجار است و در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۳ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این حمام با استفاده از یک سیستم پیچیده مهندسی به مدت طولانی تنها با یک شمع، گرم می‌شده است.

درباره چگونگی گرم شدن این حمام به کمک شمع، شایعات فراوانی وجود دارد، اما تنها نظریه قابل قبول درباره این حمام این است که: یک سیستم سفالینه لوله‌کشی زیرزمینی در حد فاصل آبریزگاه مسجد جامع و این حمام وجود داشته که با روش مکش طبیعی، گازهایی مانند متان و اکسیدهای گوگردی را به مشعل خزینه حمام هدایت می‌کرده و این گاز‌ها به عنوان منبع گرما در مشعل خزینه می‌سوخته است.

این احتمال وجود دارد که این گاز‌ها به طور مستقیم از مواد زائد دفع شده در خود حمام، جمع‌آوری می‌شده است.

در جریان مرمت خانه شیخ بهایی که در نزدیکی گرمابه قرار دارد در کف زمین تن‌پوشه‌های سفالی و چاه‌های مرتبطی پیدا شده که احتمال دارد مربوط به طراحی حمام باشد.

همچنین با مطالعات باستان‌شناسی در این منطقه مشخص شد که فاضلاب شهر اصفهان توسط لوله‌های جمع‌آوری فاضلاب وارد خزینه حمام می‌شده است.

در واقع شیخ بهایی طبق محاسباتی دقیقی خزینه حمام را به گونه‌ای طراحی کرده بود که فاضلاب این مکان تبدیل به گاز متان شود.

همچنین بخشی از لجن‌های ته‌نشین شده در این مکان برای تولید بیوگاز مورد استفاده قرار می‌گرفت، بدین شکل که شیخ بهایی با محاسباتی، حجم لجن مورد نیاز برای تولید بیوگاز را مشخص کرده بود و گاز تولید شده به وسیله شعله‌هایی مخزن آب حمام را گرم می‌کرد.

بنابراین آب این حمام با سیستم دم و گاز یعنی به کمک گاز متان فاضلاب مسجد جامع و چکیدن روغن عصارخانه شیخ بهایی (عصارخانه، محلی برای تهیه روغن از دانه‌های روغن بوده است) در مجاورت حمام روشن می‌شده است.

چگونه یک شمع می‌تواند یک مخزن آب را گرم کند.

اما سؤال بعدی این است که چگونه یک شمع می‌تواند یک مخزن آب را گرم کند؟

در سال‌های اخیر یک مخترع مشهدی پس از ۳۰۰ سال با شبیه‌سازی حمام شیخ بهایی به راز این موضوع پی برد.

علی اصغر بره‌مند، رئیس انجمن مخترعان خراسان رضوی و طراح شبیه سازی حمام شیخ بهایی مدعی شد که منبع آب این گرمابه از طلا بوده و با توجه به اینکه طلا رسانا‌ترین فلز انتقال گرما است، با حرارت کم، انرژی زیادی تولید و آب منبع، گرم می‌شده است.

در طرح شبیه‌سازی شده به علت دسترسی نداشتن به طلا از مس استفاده شده که در حمام منازل هم قابل استفاده است و موجب صرفه جویی ۳۰ درصدی در مصرف سوخت می‌شود.

این اثر پژوهشی که به تأیید انجمن مخترعان خراسان رضوی رسیده موفق به کسب دو نشان طلای سوئیس در سال ۲۰۰۶ و مدال طلای مسکو ۲۰۰۷ شده است.

منبع: خبر گزاری فارس

نظرات مطلب

  1. با سلام رضا علی بابایی دانشجوی درس تاریخ تمدن اسلامی هستم.
    بدون شک این اثر یکی ازبی نظیرترین جاهایی است که دیدم واز اسرار آن با این نوشته شما آشنا شدم خیلی از ابهامات برای هرکسی روشن میشود.با تشکر
  2. قضیه ی استفاده از بیو گاز رو می دونستم
    اما استفاده از رساناترین فلز برای مخزن حمام رو الام فهمیدم
    و چقدر زیبا و عالی...
  3. با سلام
    بسیار عالی بود اما باید افسوس خورد از اینکه تاریخ ما همیشه دستخوش تاراج بوده است و کشورهایی چون انگلیس تمدن ما را دزیده اند از آن برای رشد خود استفاده کرده اند ودر حقیقت آنها کوتوله هایی بودند که بر گردن غول های ایرانی سوار شدند تا بزرگ دیده شوند
  4. سلام
    گذشتگان ما تلاش زیادی کردند تا این مرز و بوم ،همیشه سربلند باشه و حرفی برای گفتن داشته باشه. ولی حیف که ما (منظور از ما ، اول از همه به خودمه ) نشستیم و فقط از گذشتگان میگیم و تلاشی نمیکنیم تا توی سر بلندی ایران و ساختن ابهت و اقتدار قبل اون نقشی داشته باشیم
  5. شیخ بهایی از معدود علمایی است که در علوم و فنون مختلف استاد به تمام معنا است .او در حدیث و روایت ، فقه و اصول ، تفسیر ، ریاضیات، ادبیات فارسی و معماری استادی کامل و جامع بوده است .
    وی شاگردانی تربیت کرد که هر کدام ستاره ای در آسمان دانش هستند . کسانی چون ملا صدرا ، فیض کاشانی ، علامه مجلسی اول ،محقق سبزواری .وی سال ها شیخ الاسلام حکومت صفوی بود و از این ره گذر خدمات شایانی به اسلام و مسلمین نمود
    همچنین طبق مطالعاتی كه توسط باستان شناسان و متخصصین انجام شده است معلوم گردیده كه فاضلاب شهر اصفهان توسط لوله های جمع آوری فاضلاب وارد خزینه حمام می شده است و طبق محاسبات دقیقی كه شیخ بهایی انجام داده بود و با طراحی خاص خزینه، این فاضلاب تبدیل به گاز متان می شد كه قابل سوختن است.
    لجن های ته نشینی نیز بعنوان كود آلی مورد استفاده قرار می گرفت. شیخ بهایی با محاسباتی كه انجام داده بود، حجم لجن را برای تولید بیوگاز مشخص كرده بود و گفته بود كه اگر لجن به اندازه ای كه خود مشخص كرده بود برسد میتوانید مقدار مشخصی از لجن را بعنوان كود استفاده كنید.
    برای برداشت این لجن اضافی برنامه دقیقی ترسیم شده بود و در هر زمانی میزان برداشت اهالی هر منطقه ای مشخص بود.
    گاز تولید شده توسط فاضلاب بوسیله شعله هایی كه تعبیه شده بود مخزن آب حمام را گرم میكرد. پس از گذشت چندین سال و ضعف حكومت آن زمان كه پایتخت ایران، اصفهان بود كشاورزان بدون برنامه و خارج از نوبت از این لجن ها برداشت نمودند تا بعنوان كود استفاده نمایند و بدین جهت بود كه این شعله ها خاموش شدند.

    امروزه تولید گاز از فاضلاب به عنوان بیوگاز نامیده می شود كه یكی از تخصصهای مهندسین بهداشت و محیط زیست می باشد. در كشورهای اروپایی و آمریكا از این سیستم به عنوان بازیافت فاضلاب و تهیه سوخت استفاده می شود .
    این حمام نشان دهنده نبوغ بالای شیخ بهایی دارد و این افتخاری برای حوزه علمیه است که بزرگ مردی چون شیخ بهایی در آن رشد نموده و به این درجه بالای بی نظیر علمی رسیده است

    محمد رضا نوری دانشجوی بنیان شاهین شهر ش.د : 9221422025 درس تفسیر موضوعی قرآن
    پاسخ : سلام علیکم!
    تشکر

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:):(;):D;)):X:?:P:*=((:O@};-:B/:):S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟[حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی

پربازديدها

شبکه های اجتماعی